Blog poświęcony tłumaczeniu, językom, analizie i interpretacji tekstów...

30 marca 2011

173. Kazimierz Winkler (lyrics), Romuald Żyliński (music), Stanisława Celińska (vocals) – Uśmiechnij się, jutro będzie lepiej




Uśmiechnij się, jutro będzie lepiej
Give us a smile, tomorrow will be better



1
Uśmiechnij się, jutro będzie lepiej!
Give us a smile, tomorrow will be better

Już od pierwszych godzin dnia,
From the early morning when

Gdy noc [już] pójdzie spać!
The night will be in bed

[No,] uśmiechnij się, jutro będzie lepiej!
Well, give us the smile, tomorrow will be better
5
Tak, jak ja do ciebie,
Like I’m smiling to you now

Jutro twój szczęśliwy los o sobie da ci znać.
Tomorrow you’ll be lucky, you’ll surely see




Już dzisiaj pożegnaj twe smutki,
Today do dissipate your sorrows

Niech dyskretnie ulotnią się gdzieś,
So they go away somewhere

Bo żywot twych smutków jest krótki,
‘Cause they won’t live long anyway
10
Jeśli ty sam tego chcesz!
Unless you want them to live




Uśmiechnij się, jutro będzie lepiej!
Give us a smile, tomorrow will be better

Już od pierwszych godzin dnia,
From the early morning on

Na słowo uwierz mi!
Believe it when I say

Stanisława Celińska is probably the most famous for her role of a school teacher in Stanisław Bareja’s series ‘Alternatywy 4’. Less known are her songs and, as it is usual with many actors, her theatrical parts.
The song, which was written in 1964, translated above is a brilliant example of how a well know phrase may be parodied. In this case the phrase is Polish ‘uśmiechnij się’ (‘cheer up’).
In her performance, Celińska used not only the terrifying face and voice, but acts as a politician speaking at the rostrum. This element along with the way of singing and the kind of face she is wearing make her message seem rather dubious, to put it mildly. And this is the source of humour of this song.
Translation
The title: ‘uśmiechnij się’ should be translated as ‘cheer up’ or ‘chin up’, but the author used the literal meaning of the Polish phrase as a contrast to the singer’s frightening face which definitely lacks any trace of smile.
4th verse: the words in square brackets are the words from the Celińska’s performance, absent from the version of the lyrics found on the Internet (http://www.tekstowo.pl/piosenka,stanislawa_celi_ska,usmiechnij_sie__jutro_bedzie_lepiej.html).
9th verse: this passage seems to resemble some politic slogans.

2 marca 2011

172. George Michael (Wham) ‒ Wake Me Up Before You Go-Go



Wake Me Up Before You Go-Go
Obudź mnie, zanim pójdziesz



1
Jitterbug…
Nerwus…




You put the boom-boom into my heart,
Podłożyłaś bombę w moim sercu

You send my soul sky high when your lovin’ starts,
I wysadziłaś je w powietrze na pierwszej randce

Jitterbug into my brain,
Jestem teraz kłębkiem nerwów
5
Goes a bang-bang-bang ‘til my feet do the same.
Nie mogę się uspokoić, chce mi się tylko tańczyć

But something’s bugging you,
Lecz ciebie też coś gryzie

Something ain’t right,
Coś u ciebie jest nie tak

My best friend told me what you did last night,
Znajomy powiedział mi, co się stało

Left me sleepin’ in my bed,
Poszłaś sobie, gdy jeszcze spałem
10
I was dreaming, but I should have been with you instead.
Śniłem wtedy, zamiast być przy tobie




Wake me up before you go-go ,
Obudź mnie, zanim pójdziesz

Don’t leave me hanging on like a yo-yo,
I zostawisz mnie ogłupiałego  

Wake me up before you go-go,
Obudź mnie, zanim pójdziesz

I don’t want to miss it when you hit that high.
Nie chcę przegapić tej chwili
15
Wake me up before you go-go,
Obudź mnie, zanim pójdziesz

‘Cause I’m not plannin’ on going solo,
Bo nie chcę nic robić sam

Wake me up before you go-go,
Obudź mnie, zanim pójdziesz

Take me dancing tonight.
Zabierz mnie dziś na tańce

I wanna hit that high (yeah, yeah).
Chcę być ciągle z tobą



20
You take the grey skies out of my way,
Przez ciebie niebo nie jest już szare

You make the sun shine brighter than Doris Day,
Przez ciebie słońce jest jaśniejsze niż przez Doris Day

Turned a bright spark into a flame,
Potrafisz zamienić iskrę w płomień

My beats per minute never been the same.
I znacznie zwiększyć moje tętno




‘Cause you’re my lady, I’m your fool,
Jesteś moją panią, ja twoim błaznem
25
It makes me crazy when you act so cruel,
Wariuję, gdy tak się nade mną znęcasz

Come on, baby, let’s not fight,
Kochanie, nie kłóćmy się już więcej

We’ll go dancing, everything will be all right.
Zatańczmy, a wszystko się ułoży




Wake me up before you go-go…





Cuddle up, baby, move in tight,
Przytul się do mnie mocniej
30
We’ll go dancing tomorrow night,
Jutro pójdziemy na tańce

It’s cold out there, but it’s warm in bed,
Jest za zimno, a w łóżku tak ciepło

They can dance, we’ll stay home instead.
Niech inni tańczą, my posiedzimy w domu




Wake me up before you go-go…


Don’t you dare to leave me hanging on like a yo-yo,
Nie waż się mnie więcej zostawiać
35
Take me dancing.
Zabierz mnie na tańce

Teledysk: YouTube, konto „WhamVEVO”, http://www.youtube.com/watch?v=pIgZ7gMze7A.

Piosenka prawie tak stara jak ja. No, w zasadzie młodsza, bo z 1984 roku. O jej sukcesie świadczą nie tylko pierwsze miejsca na listach przebojów i liczne przeróbki, ale jakże jej odtwarzanie w wielu radiostacjach po prawie 30 latach.
Pomysł na słynne „go-go” zrodził się pomyłki: Adrew Ridgeley z zespołu Wham napisał swoim rodzicom notatkę, do której wkradł się drobny błąd, który fachowo nazywa się dittografią, a po ludzku podwojeniem. Ridgeley napisał: „wake me up up before you go” (‘obudzcie cie mnie, zanim pójdziecie’), a potem, już świadomie, dopisał jeszcze jedno „go”. Ta notatka zainspirowała Georga Michaela do napisania tekstu.
Tekst opiera się na popularnych i prostych motywach typu „szalenie zakochany” , „jesteś mi potrzebna do życia”, „bez ciebie żyć nie mogę”, „chcę z tobą tylko tańczyć”, „tańcem rozwiążemy wszystkie problemy, nawet hipoteka się za to spłaci”. Jest też motyw łóżkowy w łóżku zawsze cieplej niż na dworze. Nie wiem, czy przez perspektywę czasu czy perspektywę indywidualną, ale nagromadzenie tych motywów nasuwa mi myśl o autoparodii. Jednak nie to jest najciekawsze w tym tekście, lecz język, pełen kolokwializmów i słów nietypowych.
„Jitterbug” to nazwa stylu tańca swingowego. Nazwa pochodzi od „jitters” ‘dreszcze (zwykle wywołane upojeniem alkoholowym’. W sposobie tańca swingowego dopatrzono się podobieństw do drgawek poalkoholowych, przez to taniec otrzymał nazwę „jitterbug”. Słowo to oznacza jednak również nerwusa, kogoś, kto jest kłębkiem nerwów (znowu metafora). Cały tekst sugeruje to drugie znaczenie podmiot liryczny nie może się uspokoić, bo jego luba odeń odeszła była, a on sam został był i tego znieść nie może, więc popada w nerwicę, co nawet logiczne, bo w co taki popaść może, jak nie w nerwy? Teledysk jednak sugeruje pierwsze znaczenie swing. Tej dwuznaczności jednak nie da się zachować w tłumaczeniu.
W warstwie językowej wykorzystano również ładnie motyw podwojenia wyrazów: refrenowe „go-go”, „boom-boom” (‘bum, bum’), „bang-bang-bang” (‘pif-pif-paf’), „yo-yo” (‘jo-jo’). Tu by można również wymienić „solo” (‘solo’), choć nie podwojono w nim sylaby, lecz samogłoska się powtarza. 

Tłumaczenie
W. 1: „Jitterbug” jitterbug lub nerwus. W tekście nic nie sugeruje swinga, więc zostawiłem nerwusa.
W. 2: Dosł.: „Umieściłaś bum-bum w moim sercu”.
W. 12: „Like a yo-yo” ‘jak głupek, palant’.
W. 14, 19: „To hit that high” ‘osiągnąć apogeum, szczyt, nienotowany wcześniej poziom’.
W. 18n.: „Tańce” wydały mi się bardziej pasujące do tekstu z lat 80. Dzisiaj już się tak nie mówi.
W. 21: Doris Day, ur. 1922, jest amerykańską byłą aktorką i piosenkarką, a obecnie działaczką na rzecz praw zwierząt. Nawet na zdjęciach z ostatnich lat ma promienny uśmiech.
W. 24: ‘Fool’ w tym kontekście to bardziej ‘błazen’ niż ‘głupiec’.

24 lutego 2011

171. Annie Lennox, David Stewart (Eurythmix) ‒ Here Comes the Rain Again



Here Comes the Rain Again
Znów będzie padał deszcz



1
Here comes the rain again
Znów będzie padał deszcz

Falling on my head like a memory
Spadnie znów na mnie jak wspomnienie

Falling on my head like a new emotion
Spadnie znów na mnie jak nowe uczucie

I want to walk in the open wind
Chcę tylko świeżego powietrza
5
I want to talk like lovers do
Chcę mówić jak zakochani

I want to dive into your ocean
Chcę pływać w twoich morzach

Is it raining with you
U ciebie też pada deszcz?




Refrain
Ref.




So baby talk to me
Więc mów do mnie

Like lovers do
Jak zakochany
10
Walk with me
Chodź ze mną

Like lovers do
Jak zakochany

Talk to me
Mów do mnie

Like lovers do
Jak zakochany




Here comes the rain again
Znów będzie padał deszcz
15
Raining in my head like a tragedy
Spadnie na mnie jak nieszczęście

Tearing me apart like a new emotion
Rozsadzi mnie jak nowe uczucie

Oooooh


I want to breathe in the open wind
Chcę tylko oddychać powietrzem

I want to kiss like lovers do
Chcę całować jak zakochani
20
I want to dive into your ocean
Chcę pływać w twoich morzach

Is it raining with you
U ciebie też pada deszcz?




Refrain





So baby talk to me
Więc mów do mnie

Like lovers do
Jak zakochany




Here comes the rain again
Znów będzie padał deszcz
25
Falling on my head like a memory
Spadnie na mnie jak wspomnienie

Falling on my head like a new emotion
Spadnie na mnie jak uczucie nowe

(Here it comes again, here it comes again)
(Znów zaczyna padać, znów zaczyna padać)

I want to walk in the open wind
Chcę tylko świeżego powietrza

I want to talk like lovers do
Chcę mówić jak zakochani
30
I want dive into your ocean
Chcę pływać w twoich morzach

Is it raining with you
U ciebie też pada deszcz?

Tekst pochodzi z oficjalnej strony Dave Stewarta: http://davestewart.com/eurythmics/here-comes-the-rain-again/.

Analiza i interpretacja
Jeden z najbardziej znanych szlagierów zespołu Eurythmics nagrany w 1983 r., a wydany rok później na albumie „Touch”. Przypomniała go ostatnio jamajska raperka Nadirah Sabreen Seid w swojej przeróbce. Tekst Here comes… napisali razem Annie Lennox i David Stewart. Ten ostatni wyznał podczas jednego z wywiadów, iż utwór powstał po kłótni między nim a Lennox, która później, wyjrzawszy przez okno, zauważyła, że zaczyna padać. Stąd wziął się tytuł.

Piosenka opiera się na motywie deszczu, bardzo popularnym w muzyce popularnej (por. I wish it would rain down Collinsa, album A Day without Rain Enyi). W Here comes… deszcz pojawia się w kontekście braków: braku świeżego powietrza, rozmów jak między zakochanymi, spacerów. Jak też powszechnie wiadomo, deszcz spada na nas zwykle z góry (chyba że ktoś mieszka w Chinach, to z dołu), moczy nas, pokrywa (jeśli oczywiście nie mieszkamy w Chinach i nie mamy parasola), przez co potrzebujemy trochę czasu, by wyschnąć, czyli pozbyć się deszczu z siebie. To „naukowe” objaśnienie jest potrzebne, by zrozumieć symboliczne użycie motywu deszczu na oznaczenie nieprzyjemnych uczuć (zmoczenie przez deszcz nie jest zwykle przyjemne), które spadają na nas (jak deszcz) i których tak szybko nie da się pozbyć (tak jak nie tak szybko zwykle wysycha się po zmoczeniu przez deszcz).
Więc „Znów będzie padał deszcz” jest nie tyle stwierdzeniem meteorologicznym, co przeczuciem, że zbliża się pogorszenie nastroju, uświadomienie kryzysu w związku, poczucie przygnębienia spowodowane tym kryzysem. Stąd wyznania do ukochanego ‒ tylko one mogą odegnać deszcz.


Tłumaczenie

Tekst oryginalny nie ma stałego rozkładu akcentów ani rymów, ma charakter luźnego potoku słów nie związanych żadnym systemem metrycznym. Pojawiają się powtórzenia, anafory i proste symbole (deszcz, ocean).

W. 1-2: Here comes the rain again / Falling on my head like a memory ‒ dosłownie: ‘Oto nadchodzi znów deszcz padający na moją głowę jak wspomnienie’.

W. 4: W tłumaczeniu dodano ‘tylko’ by uzyskać zbliżoną liczbę sylab jak w oryginale, poza tym nie przeczy to wymowie tekstu.

W. 6: Różnica między „oceanem” a „morzami” nie ma znaczenia: oba wyrazy mogą służyć jako symbol niezgłębionej, głębokiej, bogatej i tajemniczej osobowości (wnętrza) partnera.

W. 9, 11, 13: Like lovers do ‒ dosł. ‘jak to robią zakochani’. „Jak zakochany” komunikuje tę samą treść.

W. 16: To tear (somebody) apart to dosł. ‘rozedrzeć’. Polskie „rozsadzać” zdaje się lepiej oddawać to, co z człowiekiem może robić silne uczucie.

27 stycznia 2011

170. Depeche Mode, Martin L. Gore ‒ Waiting for the Night [to Fall]


Waiting for the Night [to Fall]
Czekam, aż zapadnie noc


I’m waiting for the night to fall
Czekam, aż zapadnie noc
I know that it will save us all
W niej jest ocalenia moc
When everything’s dark
Gdy noc swoją ciemnością
Keeps us from the stark
Chroni przed brutalnością
Reality
Rzeczywistości


I’m waiting for the night to fall
Czekam, aż zapadnie zmierzch
When everything is bearable
Wtedy wszystko można znieść
And there in the still
I gdy jest tak cicho
All that you feel
Czuje się tylko
Is tranquility
Uspokojenie


There is a star in the sky
Na niebie świeci gwiazda
Guiding my way with its light
Moja droga jest jasna
And in the glow of the moon
I wiem, że w świetle księżyca
Know my deliverance will come soon
Moja ekspiacja będzie szybka


There is a sound in the calm
Jakiś krzyk się rozlega
Someone is coming to harm
Ktoś nadchodzi z daleka
I press my hands to my ears
Zatykam mocno uszy
It’s easier here just to forget fear
By zapomnieć o bólu


And when I squinted
Gdy mrużysz oczy
The world seemed rose-tinted
Świat ma kolor róży
And angels appeared to descend
I jakby anioły schodziły z góry
To my surprise
Lecz co dziwniejsze
With half-closed eyes
Gdy oczy przymknięte
Things looked even better
Wszystko wygląda lepiej
Than when they were opened
Niż gdy są otwarte


Been waiting for the night to fall
Czekałem, aż zapadnie zmierzch
Now everything is bearable
Teraz wszystko można znieść
And here in the still
I w tej ciszy
All that you hear
Słyszy się tylko
Is tranquility
Uspokojenie

Jedna z bardziej nastrojowych piosenek z albumu „Violator”. Wg informacji na oficjalnej stronie zespołu (http://archives.depechemode.com/discography/albums/11_violator.html) właściwy tytuł tego utworu to „Waiting for the Night to Fall”, ale przez czyjąś pomyłkę na okładce pojawił się skrócony tytuł bez 2 ostatnich słów. Piosenkę napisał jak zwykle Martin L. Gore. Jego głos pojawia się w nagraniu obok Davida Gahana.
Tekst pochodzi z oficjalnej strony zespołu (http://www.depechemode.com/lyrics/violator_album.html). Wideo do tego utworu chyba nie powstało. Poniżej całkiem ciekawy remix artysty o pseudonimie Francia Rework.
Tekst jest prosty językowo. Każda zwrotka zbudowana jest analogicznie: zaczyna się od stwierdzenia dotyczącego czekania na noc (w oryginale) lub wskazywania na elementy otoczenia (gwiazda, dźwięk). Dopiero 5 zwrotka wyłamuje się z tego schematu: jest skoncentrowana na podmiocie lirycznym.
Sytuacja liryczna również nie jest zbyt skomplikowana. To czekanie na noc i kontemplowanie cech nocy i jej wyższości w porównaniu z dniem.
Pojawiają się częste w angielskich tekstach popularnych rymy męskie: dokładne (fall /fɔːɫ/, all /ɔːɫ/; dark /dɑːk/, stark /stɑːk/) i niedokładne (fall /fɔːɫ/, bearable /ˈbeəɹəbɫ̩/). W tłumaczeniu starano się zaznaczyć te rymy, choć nie zawsze udało się zachować ich półzgłoskową wielkość.
Tekst mimo swej prostoty jest bardzo przemyślany. Zwrotki stanowią regularne całości: rym parzysty, sylabotonizm (choć nie zawsze). Poza tą regularność wypadają 2 słowa: reality ‘rzeczywistość’ i is tranquility ‘jest spokojność’. Są one tym samym zaakcentowane, wyróżnione. Wypadają z regularnej budowy tekstu. Jest to zrozumiałe w odniesieniu do rzeczywistości (podmiot liryczny od niej ucieka), mniej jasne w przypadku spokoju (do niej przecież dąży). Wyjaśnieniem jest chyba tylko to, iż spokój jest tak rzadki dla podmiotu mówiącego, tak nietypowy, iż wykracza to, co typowe, przewidywalne, często (jak struktura tego tekstu). Może też jest nieosiągalny, skoro jest poza typową, przewidywalną strukturą tworzącą tekst („rzeczywistością” wiersza): w ciemności pojawia się przecież ktoś, czyim celem jest gwałt (someone is coming to harm). Poza tym wreszcie podmiot tylko słyszy spokój, nie jest spokojny, lecz słyszy uspokojenie.
Podobnie ze schematu wydaje się wypadać wers And angels appeared to descend (w tłumaczeniu oddany wręcz dosłownie). To też oczywiste to nie jest zbyt częsty widok, nawet w nocy.
Motywy niezaskakujące dla typowej nocnej scenerii: gwiazda, księżyc. Poza tym pojawia się wybawienie, które ze względu na zachowanie takiej samej liczby sylab zastąpiono w tłumaczeniu oczyszczeniem z win, czyli ekspiacją, co też mieści się w jakimś stopniu w zakresie wybawienia lub zbawienia.
Ostatnia zwrotna jest logiczną klamrą całości: zamiast czasu teraźniejszego ciągłego jest czas złożony ciągły (present perfect continuous: [I have] been waiting), sugerujący długie czekanie dopiero co lub stosunkowo niedawno zakończone (w jakimś niewielkim odcinku czasu).